Universiteit Leiden

nl en

Subject guide

Zuidoost-Aziatische bijzondere collecties

De Zuidoost-Aziatische bijzondere collecties bevatten tekst-, beeld- en geluidsmateriaal betreffende de talen, de geschiedenis, filosofie, godsdiensten, literatuur, kunst en materiële cultuur van de regio. De focus ligt op de Maleise wereld, met name Nederlands-Indië/Indonesië. Naast boeken en tijdschriften gedrukt voor 1950 bevatten de collecties ruim 18.000 manuscripten, abklatschen en afwrijfsels van inscripties, archieven en wetenschappelijke aantekeningen, brieven, een aanzienlijke verzameling tekeningen, affiches, prenten, kaarten en plattegronden, en circa 220.000 foto’s en dia’s.

Al vanaf de oprichting in 1587 heeft de bibliotheek handschriften uit de Maleise wereld verworven. Die behoren inmiddels tot de oudste van dergelijke handschriften ter wereld. In de tweede helft van de negentiende eeuw werden drie omvangrijke collecties in de Leidse universiteitsbibliotheek opgenomen: de koloniale bibliotheken van de Delftse Academie en de Leidse Instelling tot opleiding van ambtenaren in Nederlands-Indië en het legaat van Herman Neubronner van der Tuuk. De collectie groeide aanzienlijk in de twintigste eeuw, met name dankzij het legaat van Christiaan Snouck Hurgronje en het zogenaamde ‘Projek Tik’ in Bali: transcripties van handschriften bewaard in Balinese collecties. Ook nu nog neemt de collectie in omvang toe.

Het spectrum aan talen en schriften omvat naast Europese talen en Maleis ook vele streektalen, zoals Javaans, Madurees, Soendanees, Atjehs, Minangkabaus en verschillende Batak talen, Rejang,  Balinees, Boeginees, Makassaars of Bimanees. Nogal veel handschriften in het Arabisch uit de UBL collectie zijn eveneens afkomstig uit Indonesië en Maleisië. Naast proza en poëzie bevat de handschriftencollectie godsdienstige en filosofische verhandelingen, medische teksten, rechtsliteratuur, brieven en wetenschappelijke notities. De teksten zijn genoteerd op inheems of Europees papier dan wel vastgelegd op palmblad, boomschors, bamboe, bot, koper of nog andere soorten schrijfmateriaal.

Handschriften uit het vasteland van Zuidoost-Azië (Myanmar, Laos, Thailand, Cambodja, Vietnam) zijn wel aanwezig in de collectie maar op een bescheiden schaal.

De collectie met Batakse  pustaha’s van de Leidse universiteitsbibliotheek is de omvangrijkste en oudste ter wereld. Zij omvat circa 340 manuscripten, vooral verzameld door H.N. van der Tuuk  (1824-1894) en C.A. van Ophuijzen. De manuscripten dateren vooral uit de negentiende en vroege twintigste eeuw. De catalogus van Voorhoeve (1977) biedt een uitgebreide beschrijving van de Leidse pustahacollectie.

Deze omvangrijke collectie weerspiegelt het extensieve onderzoek van de taalkundige en indoloog Herman Neubronner van der Tuuk (1824-1894). Tijdens zijn werk voor het  Nederlands Bijbel Genootschap en later als taalambtenaar in Nederlandse koloniale dienst verzamelde hij handschriften in de Bataklanden en de districten van Lampung, op West Java en Noord Bali. Op Bali liet Van der Tuuk bovendien honderden Balinese tekeningen maken; deze verzameling berust eveneens in de Leidse Universiteitsbibliotheek. De catalogus van Hinzler (1986-1987: deel I en deel II) geeft gedetailleerde beschrijvingen en reproducties.

De Universiteitsbibliotheek Leiden heeft indrukwekkende fotografiecollecties met focus op Nederlands-Indië/Indonesië in huis. Er zijn honderden foto's (deels verzameld in albums)  over alle mogelijke onderwerpen en vervaardigd in stijlen en technieke afkomstig uit verschillende historische periodes. De rijke Snouck Hurgronje-collectie bevat een unieke groep van 950 foto's van islamitische grafstenen in Noord-Sumatra ([Pasai]) gemaakt in de jaren 1908-1915.

Tot de fotocollectie van het voormalige Instituut Kern horen duizenden afdrukken en dia’s, waarvan vele met betrekking tot architectuur, beeldhouwkunst, archeologie, antropologie en etnografie van Indonesië en het vasteland van Zuidoost-Azië. De zogenaamde OD-collectie bestaat uit circa 21.800 opnamen gemaakt tussen 1901 en 1955 in opdracht van de Oudheidkundige Dienst in Nederlandsch-Indië. Het accent ligt op overblijfselen uit de hindoe-boeddhistische tijd, zowel voorwerpen als monumenten.

De KITLV-collectie bevat ongeveer 180.000 fotografische beelden met betrekking tot Zuidoost-Azië. Ze zijn alle gescand en online ontsloten. Het gaat om ongeveer 120.000 foto’s, 15.000 negatieven, 19.000 kleurendia’s, 1700 zwartwitdia’s, 3800 glasnegatieven, 500 glaspositieven, 5700 prentkaarten en 2700 fotokaarten. Een juweel is de collectie met meer dan 2500 opnames van Woodbury en Woodbury & Page, waaronder ongeveer 150 glaspositieven.

Enkele duizenden kaarten van de regio worden beheerd in een andere bijzondere collectie: die van de de Kaarten en Atlassen, met een eigen webpagina. De meeste van deze kaarten behoren tot de KIT-collecties en kunnen gevonden worden in de online catalogue. Alle kaarten van de voormalige Nederlandse kolonies zijn digitaal beschikbaar in de kaart viewer van het KIT: Dutch Colonial Maps.

De fotocollectie van het Instituut Kern is vooral toegankelijk via de online catalogus (digitale beelden beschikbaar via Digital Special Collections).

In de online catalogus bevindt zich verder beschrijvingen van vele duizenden gedrukte werken (en honderden manuscripten en archieven) uit de koloniale en postkoloniale periode, onder meer behorend tot de bruikleencollecties van het KIT en het KITLV, en van het voormalige ministerie van Zaken Overzee.

In 2016 is een begin gemaakt met de online catalogisering van de Oosterse handschriften van de universiteitsbibliotheek (waaronder ruim 18.000 van Zuidoost Azië). De beschrijvingen zijn gebaseerd op gegevens uit reeds gepubliceerde catalogi. Zie voor een overzicht van deze catalogi: Collection Catalogues of the Holdings of Leiden University Libraries (afdeling B).

Toegang fotocollectie KITLV

De fotocollectie van het KITLV is beschikbaar via de KITLV Digital Media Library.

We hebben onlangs de beschrijvingen van de foto’s uitgebreid met gegevens over verschijningsdatum van de foto en de geboorte- en sterftedata van de fotograaf.

100% van de foto's is digitaal toegankelijk binnen de muren van de Universiteitsbibliotheek. Bezoek je deze portal, maar bevind je je buiten de muren van de bibliotheek, dan is 25% van de images niet zichtbaar vanwege auteursrechten. Wel worden dan de metadata getoond.

Het auteursrecht ligt bij de maker of zijn erfgenamen. Het auteursrecht blijft bestaan tot 70 jaar na het overlijden van de maker. Na het overlijden van de maker gaat het auteursrecht over op zijn erven.

De Universitaire Bibliotheken Leiden (UBL) stelt  alles in het werk  om afspraken te maken met rechthebbenden, zodat het materiaal zoveel mogelijk volledig online zichtbaar kan worden gemaakt.