Universiteit Leiden

nl en

Subject guide

Bijzondere drukken

Niet altijd is alleen de inhoud van een boek bijzonder. Kenmerken als een opvallende vormgeving, unieke illustraties en aantekeningen van befaamde geleerdes maken sommige boeken extra interessant.

Tot de bijzondere drukken rekenen we boeken gedrukt na 1800:

  • die zich onderscheiden door een bijzondere vormgeving (zoals de collectie-Nieuwe Kunst, bibliofiele edities);
  • die in samenhang vervaardigd zijn (bijvoorbeeld het fonds van uitgeverij De Erven F. Bohn, het oeuvre van Frans Kellendonk);
  • die voorzien zijn van een bijzondere band, van interessante aantekeningen (libri annotati) of  een unieke illustratie (bijvoorbeeld van C.A.B. Bantzinger);
  • die verzameld zijn door belangrijke schrijvers of wetenschappers (Menno ter Braak, Johan Huizinga, E.M. Meijers);
  • die verzameld zijn rond bepaalde thema’s:
    – boeken gedrukt in Leiden
    – publicaties van Leidse hoogleraren
    – Leidse proefschriften
    – efemeer drukwerk
    – gedrukte bronnen betreffende de Nederlandse taal- en letterkunde
    – gedrukte bronnen betreffende de vaderlandse geschiedenis
    – geschiedenis van het protestantisme.

Online catalogus en Digital Special Collections

 De online catalogus bevat onder meer:

  • titelbeschrijvingen van drukken verworven door UBL, bijvoorbeeld ca. 28.000 bijzondere uitgaven berustend in de gekluisde magazijnen van de universiteitsbibliotheek;
  • collection guides: records met informatie over deelcollecties met UBL-drukken, zoals:
    Bibliothèque Wallonne (Waalse kerken in Nederland). – D. Bierens de Haan (1822-1895), wiskundige. – J.C. Bloem (1887-1966), dichter. – G.J. Boekenoogen (1868-1930), volkskundige. – De Erven F. Bohn, uitgeverij. – W.G.C. Byvanck (1848-1925), literator. – Efemeer drukwerk. – R.J. Fruin (1823-1899), historicus.  – D. de Jong (1910-1974), verzamelaar van illegaal drukwerk uit WO II. – Frans Kellendonk (1951-1991), literator. – Maatschappij der Nederlandse Letterkunde. – E.M. Meijers (1880-1954), jurist. – Nederlands Hervormde Kerk. – Remonstrants Seminarie. – M. Rijke (1859-1931), jurist. – Thorbecke-Stichting (rechts- en staatswetenschap). – C.P. Tiele (1830-1902), theoloog;
  • titelbeschrijvingen van digitale versies van drukken berustend in de universiteitsbibliotheek, zoals volksboeken (collectie-Boekenoogen), illegaal drukwerk (collectie-De Jong), en efemeer drukwerk (selectie); klik de link View Online om ze bekijken in Digital Special Collections.

Gedrukte catalogi

De groei van de collectie drukken kunt u nagaan met behulp van de gedrukte catalogi en inventarissen die in de loop der jaren zijn vervaardigd. U vindt ze bij elkaar in een aparte collection guide: Catalogues of the Holdings of Leiden University Libraries. Hierin wordt een kleine vierhonderd gedrukte publicaties behandeld, onderverdeeld in hoofdstukken (A-S) en met links naar de papieren exemplaren of digitale versies.

Aanvankelijk werden de drukken samen met de handschriften beschreven in een aantal algemene catalogi (A 1 - A 9), die het totale bibliotheekbezit weergeven. Deze catalogi zijn een eerste hulpmiddel om vast te stellen of en wanneer een bepaalde oude druk in het bezit is gekomen van de bibliotheek. Sinds de negentiende eeuw is het bibliotheekbezit beschreven in deelcatalogi (voor de drukken zie E 1 - E 28, en M-P voor de bruikleencollecties).

Bibliotheekarchief en handbibliotheek

Meer gegevens over de verwerving en provenance van oude drukken vindt u in de archieven van de bibliotheek. Raadpleeg de collection guides Archief Universiteitsbibliotheek (secties A, C, G, J, L en V) en Archief van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde (sectie B, en supplement B 212-215). Met name de daar beschreven journaals en acquisitielijsten zijn belangrijke bronnen, naast de gedrukte bibliotheekcatalogi.

In de Handbibliotheek Bijzondere Collecties: Tekst (tweede verdieping, ingang 4, rechts) vindt u tijdschriften, naslagwerken, bibliografieën en catalogi betreffende westerse en oosters handschriften en drukken. De banden zijn geordend volgens de Library of Congress Classification. De LCC-plaatsingscodes in de catalogus en op de bandetiketten onderscheiden zich van de overige studiezalen doordat ze beginnen met “II-4”. Belangrijke onderwerpen:

  • literatuur over de geschiedenis van de productie en distributie van het gedrukte boek (Z116-659) en het bibliotheekwezen (Z772-1000.5);
  • bibliografieën betreffende het gedrukte boek: algemeen (Z1001-1121), per land (Z1201-4980).

Internetselectie

  • Picarta — Ontsluit de oude drukken uit bijna alle Nederlandse bibliotheken, als onderdeel van de Nederlandse Centrale Catalogus. Alleen toegankelijk voor Leidse gebruikers met een ULCN-account
  • WorldCat — Online catalogus waarin meer dan 50.000 bibliotheken uit ruim 90 landen samenwerken.    
  • Digitale versies van drukken berustend in de Leidse universiteitsbibliotheek kunt u bekijken via Delpher, en binnenkort ook via Google Books, dankzij een project waarin 55.000 boeken gedigitaliseerd worden.
  • Bibliopolis (KB) — Geschiedenis van het gedrukte boek in Nederland