De postkoloniale podcast: Lizzy van Leeuwen over seks in Indië
De geschiedenis van seksualiteit in Nederlands-Indië vormt een complex en vaak schurend hoofdstuk uit de koloniale geschiedenis, waarin koloniale machtsverhoudingen en intieme relaties onlosmakelijk met elkaar verbonden waren.
Al snel nadat Europeanen voor de eerste keer aankwamen in de archipel werd het eilandenrijk door hen op dubbelzinnige wijze beschreven. Enerzijds werd de kolonie voorgesteld als een paradijs met een onaards mooie natuur, waar de waardevolle handelsproducten voor Europeanen voor het grijpen waren. Anderzijds oordeelden veel Europeanen kritisch over de inheemse bevolking die lui, onbeschaafd en bandeloos zou zijn. Volgens westerlingen heerste er een vrije - volgens sommigen té vrije - seksuele moraal onder de oorspronkelijke bevolking van de eilanden.
In de postkoloniale podcast gaan Rick Honings, Scaliger-hoogleraar, en Coen van ’t Veer, docent-onderzoeker, van de Universiteit Leiden met gasten in gesprek over hun werk in relatie tot het koloniale verleden. In deze aflevering van de postkoloniale podcast praten zij met Lizzy van Leeuwen over de geschiedenis van seksualiteit in Nederlands-Indië en het boek dat zij daarover schreef: Indehoy! Geschiedenis van seks in Indië 1602-1942.
Slavernij en prostitutie
Sinds de VOC-tijd werd daar gretig van geprofiteerd en hevig tegen geageerd. Slavernij en prostitutie waren in de kolonie nauw met elkaar verbonden. Na de officiële afschaffing van de slavernij in Indië, op 1 januari 1860, nam de praktijk van het concubinaat een hoge vlucht. Europese mannen leefden vaak samen met lokale vrouwen, de zogenaamde njais, die voor hen meer was dan een huishoudster. Deze verbintenissen waren weliswaar wijdverspreid, maar werden gekenmerkt door een diepe ongelijkheid op basis van ras, klasse en geslacht. Naarmate de koloniale samenleving in de 19e en 20e eeuw Europeser werd, maakten deze informele relaties plaats voor striktere morele grenzen en rassenwetten. De slaapkamer werd zo een politiek strijdtoneel waar de hiërarchie van het koloniale project werd bevestigd én uitgedaagd. Over dit onderwerp schreef Lizzy van Leeuwen het boek Indehoy! Geschiedenis van seks in Indië 1602-1942, dat in april 2026 is verschenen.
Lizzy van Leeuwen
Lizzy van Leeuwen is cultureel antropoloog, bestuurskundige en publicist, en staat bekend om haar kritische onderzoek naar de Indische identiteit en het postkoloniale erfgoed in Nederland. Ze was werkzaam bij het Meertens Instituut en deed jarenlang onderzoek naar het postkoloniale tijdperk, en met name naar de rol van Nederland in Indonesië. In 2005 promoveerde zij in Amsterdam op het proefschrift Lost in mall. An ethnography of middle class Jakarta in the 1990s. In 2008 publiceerde zij Ons Indisch erfgoed. Naoorlogse strijd om cultuur en identiteit. Hiervan verscheen in 2024 een geactualiseerde versie. In 2020 verscheen haar biografie over de danser Leo Broekveldt: Indra: een wajangleven, en in 2023 publiceerde zij Volksvreemd vermaak, een boek over de ‘Oost en West op de Nederlandse podia voor en tijdens de Duitse bezetting. En nu is er dan Indehoy! Geschiedenis van seks in Indië 1602-1942.
Afleveringen
De afleveringen worden gepubliceerd op de postkoloniale podcast, het kanaal van Universitaire Bibliotheken Leiden. Dit is het tweede seizoen en er verschijnen weer zes nieuwe afleveringen. De nieuwste aflevering en de eerdere afleveringen kunnen worden beluisterd via de volgende kanalen:
De postkoloniale podcast is een initiatief van Rick Honings en Coen van ’t Veer. Beiden zijn redacteur van de De postkoloniale spiegel. De Nederlands-Indische letteren herlezen (2021) en van het wetenschappelijke tijdschrift Indische Letteren. De podcast komt voort uit het door Rick Honings geleide NWO Vidi-project Voicing the Colony. Travelers in the Dutch East Indies, 1800-1945 en staat inmiddels op eigen benen.