Congres/symposium
Het strijdtoneel van Dario Fo
- Datum
- woensdag 11 november 2026
- Tijd
- Bezoekadres
-
Universiteitsbibliotheek
Witte Singel 27
2311 BG Leiden - Zaal
- Vossiuszaal
In 2026 is het precies honderd jaar geleden dat toneelschrijver Dario Fo (1926-2016) werd geboren in het Italiaanse Sangiano. Al vroeg dreef hij in zijn vertellingen, geworteld in de tradities van de giullare en de commedia dell’arte, de spot met bureaucratie, religieuze instituties en machtsmisbruik door de autoriteiten. Na zijn grootste publiekssucces, soloprogramma Mistero Buffo (Komisch mysterie, 1968), keerde Fo het gevestigde theatercircuit de rug toe. Zijn toneelwerk, vaak gemaakt met zijn levens- en kunstpartner Franca Rame, werd steeds explicieter politiek geëngageerd. Stukken als Morte accidentale di un anarchico (Ongelukkige dood van een anarchist, 1970) en Non si paga! Non si paga! (Betalen? Nee!, 1974) speelden in op de actualiteit van het turbulente Italië. Zelf noemde Fo het ‘teatro da bruciare’, wegwerptheater, maar toch werden deze stukken internationaal geprezen en opgevoerd – en leverden ze hem in 1997 de Nobelprijs voor Literatuur op.
Ook theatermakers uit de Lage Landen ontkwamen niet aan de invloed van Fo en Rame. Nicoline Nagtzaam bracht na haar afstuderen aan de Amsterdamse Toneelschool een tijd door in Milaan, waar ze zich aansloot bij Fo en Rame’s legendarische gezelschap La Comune. Rond diezelfde tijd vierde de Vlaamse acteur Jan Decleir met de Internationale Nieuwe Scène triomfen in Mistero Buffo. Caroline van Gastel werkte nauw samen met Fo en Rame, onder meer als regieassistente, en vertaalde een aantal van hun stukken naar het Nederlands. Jenne Decleir kwam als ‘bambino’ al bij het tweetal over de vloer en werkte in 2014 samen met Fo aan de voorstelling Franciscus, jongleur van Assisi; dit jaar brengt hij het stuk opnieuw naar de schouwburgen.
Op woensdag 11 november organiseren de opleidingen Italiaanse en Nederlandse taal en cultuur van de Universiteit Leiden in samenwerking met de Universitaire Bibliotheken Leiden en de Fondazione Fo Rame een symposium over deze kleurrijke meester van het Italiaanse toneel.
Programma
14.00 Inloop
14.15 Opening door Carmen Van den Bergh, opleidingsvoorzitter Italiaanse taal en cultuur
14.30 Van Grammelot tot ‘teatro da bruciare’. Goran Bouaziz over leven en werk van Dario Fo en Franca Rame
15.00 Jaar van kabaal en liefde. In gesprek met Nicoline Nagtzaam
15.30 Pauze + pop-up tentoonstelling met uniek fotomateriaal
15.45 Jenne Decleir en Caroline van Gastel over hun samenwerkingen met Dario Fo en Franca Rame
16.15 Opvoering uit Franciscus, jongleur van Assisi door Jenne Decleir
16.45 Afsluiting
Sprekers
Carmen Van den Bergh is universitair docent Italiaanse letterkunde en opleidingsvoorzitter Italiaanse taal en cultuur aan de Universiteit Leiden. Haar onderzoek richt zich op de moderne Italiaanse literatuur, met bijzondere aandacht voor de twintigste eeuw.
Goran Bouaziz is docent-promovendus Moderne Nederlandse letterkunde aan de Universiteit Leiden. Hij werkt aan een dissertatie getiteld Strijdtoneel. Toneelliteratuur en maatschappelijk engagement, waarin hij onderzoekt hoe Nederlandse toneelschrijvers in de vroege twintigste eeuw met hun werk maatschappelijke verandering probeerden te bewerkstelligen.
Nicoline Nagtzaam is theaterregisseur, docent en schrijver. In 1974 trok zij naar Milaan, waar ze zich aansloot bij het theatercollectief van Dario Fo en Franca Rame en onder meer meewerkte aan de eerste opvoering van Non si paga! Non si paga!. Later was zij verbonden aan de geëngageerde theatergroepen De Voortzetting en Proloog en leidde ze haar eigen interculturele theatergezelschap De Vier-7. Ook was zij docent regie en spel aan de Theaterschool Amsterdam.
Caroline van Gastel is actrice en theatermaker. Ze werkte nauw samen met Dario Fo en Franca Rame, onder meer als actrice en regieassistente bij hun gezelschap in Milaan en bij producties van de Nationale Opera in Amsterdam, en vertaalde verschillende stukken van Fo en Rame naar het Nederlands. Later realiseerde ze eigen theaterprojecten en maakte ze documentaires en podcasts.
Jenne Decleir is acteur, musicus en theatermaker. Hij leerde Dario Fo al op jonge leeftijd kennen en zocht hem in 2013 op in Italië. Hun samenwerking resulteerde in de solovoorstelling Franciscus, jongleur van Assisi, die hij in 2026 opnieuw op de planken brengt.
Aanmelden is gewenst en kan via deze link:
Ik meld mij graag aan voor 'Het strijdtoneel van Dario Fo'